สัมมาวจา / วาจาชอบ เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากการพูดเท็จเจตนาเป็นเครื่องเว้นจากการพูดส่อเสียดเจตนาเป็นเครื่องเว้นจากการพูดคำหยาบ เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ. นี้เรียกว่า สัมมาวาจา. สัมมาวาจานี้ ยังเป็นสัมมาวาจาที่ยังเป็นไปกับด้วยกิเลส เป็นส่วนแห่งบุญ มีผลอันเกิดจากกิเลสเป็นของหนัก. เจตนางดเว้นการพูดเท็จ พูดแต่ความจริง รักษาความสัตย์ มั่นคงในคำพูด มีคำพูดควรเชื่อถือได้ ไม่แกล้งกล่าวให้ผิดต่อโลก. เจตนางดเว้นกล่าวคำส่อเสียด ได้ฟังจากฝ่ายนี้แล้วไม่เก็บไปบอกฝ่ายโน้นเพื่อแตกจากฝ่ายนี้หรือได้ฟังจากฝ่ายโน้นแล้วไม่เก็บมาบอกฝ่ายนี้เพื่อแตกจากฝ่ายโน้นแต่สมานคนที่แตกกันแล้วให้กลับพร้อมเพรียงกัน อุดหนุนคนที่พร้อมเพรียงกันอยู่ให้พร้อมเพรียงกันยิ่งขึ้น เป็นคนชอบในการพร้อมเพรียง เป็นคนยินดีในการพร้อมเพรียง กล่าวแต่วาจาให้พร้อมเพรียงกัน. เจตนางดเว้นกล่าวคำหยาบ กล่าวแต่วาจาที่ไม่มีโทษ เสนาะโสต ให้เกิดความรัก เป็นคำฟูใจ เป็นคำสุภาพที่ชาวเมืองเขาพูดกัน เป็นที่ใคร่ที่พอใจของมหาชน. เจตนางดเว้นกล่าวคำเพ้อเจ้อ กล่าวแต่เวลาอันควร กล่าวแต่คำจริง เป็นประโยชน์ เป็นธรรม เป็นวินัย กล่าวแต่วาจามีที่ตั้ง มีหลักฐานที่อ้างอิง มีเวลาจบ ประกอบด้วยประโยชน์ สมควรแก่เวลา. ทำสัมมาวาจาให้ถึงพร้อม อยู่. ทำสัมมาวาจาให้ถึงพร้อม มีสติละเสียซึ่งมิจฉาสติ ทำสัมมาสติให้ถึงพร้อม อยู่, สัมมาวาจาอันประเสริฐ การงด(อารติ) การเว้น(วิรติ) การเว้นขาด (ปฏิวิรติ) และเจตนาเป็นเครื่องเว้น (เวรมณี) จากการพูดเท็จ จากการพูดส่อเสียด จากการพูดคำหยาบ จากการพูดเพ้อเจ้อ ของผู้มีจิตอันประเสริฐ(อริยจิต) ของผู้มีจิตไม่มีกิเลส(อนาสวจิต) ของผู้เป็นองค์พร้อมเพรียงอันประเสริฐแห่งมรรค(อริยมรรคสมังคี) ผู้เจริญอยู่ซึ่งมรรค เป็นสัมมาวาจาอันประเสริฐ ไม่เป็นไปกับด้วยกิเลส นำขึ้นสู่ระดับเหนือโลก เป็นองค์ประกอบแห่งหนทางเพื่อนิพพาน. นี้เรียกว่า สัมมาวาจาอันประเสริฐ คือระดับเหนือโลก. มิจฉาวาจา / วาจาที่ผิด พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ ที่เสพทั่วแล้ว เจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อนรก เป็นไปเพื่อกำเนิดเดรัจฉาน เป็นไปเพื่อเปรตวิสัย. วิบากแห่งการพูดเท็จของผู้เป็นมนุษย์ที่เบากว่าวิบากทั้งปวง คือวิบากที่เป็นไปเพื่อการถูกกล่าวตู่ด้วยความไม่จริง. วิบากแห่งการพูดส่อเสียดของผู้เป็นมนุษย์ที่เบากว่าวิบากทั้งปวง คือวิบากที่เป็นไปเพื่อการแตกแยกจากมิตร. วิบากแห่งการพูดคำหยาบของผู้เป็นมนุษย์ที่เบากว่าวิบากทั้งปวง คือวิบากที่เป็นไปเพื่อการได้ฟังเสียงที่ไม่พอใจ. วิบากแห่งการพูดเพ้อเจ้อของผู้เป็นมนุษย์ที่เบากว่าวิบากทั้งปวง คือวิบากที่เป็นไปเพื่อวาจาที่ไม่มีใครเชื่อถือ .สัมมากัมมันตะ / การงานชอบ ละเสียซึ่งการเลี้ยงชีพที่ผิด สำเร็จการเป็นอยู่ด้วยการเลี้ยงชีพที่ชอบ คือ เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากการฆ่าสัตว์ เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ เจตนาเป็นเครื่องเว้นจากการประพฤติผิดในกามทั้งหลาย เป็นสัมมากัมมันตะ ที่ยังเป็ไปกับด้วยกิเลส เป็นส่วนแห่งบุญ มีผลอันเกิดจากกิเลสเป็นของหนัก. สัมมากัมมันตะอันประเสริฐ การงด(อารติ) การเว้น(วิรติ) การเว้นขาด (ปฏิวิรติ) และเจตนาเป็นเครื่องเว้น (เวรมณี) จากการฆ่าสัตว์ จากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ จากการประพฤติผิดในกามทั้งหลาย ของผู้มีจิตอันประเสริฐ(อริยจิต) ของผู้มีจิตไม่มีกิเลส(อนาสวจิต) ของผู้เป็นองค์พร้อมเพรียงอันประเสริฐแห่งมรรค(อริยมรรคสมังคี) ผู้เจริญอยู่ซึ่งมรรค เป็นสัมมากัมมันตะอันประเสริฐ ไม่เป็นไปกับด้วยกิเลส นำขึ้นสู่ระดับเหนือโลก เป็นองค์ประกอบแห่งหนทางเพื่อนิพพาน. มิจฉากัมมันตะ / การงานที่ผิด การฆ่าสัตว์(ปาณาติบาต) การถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้(อทินฺนาทานฺ) ประพฤติผิดในกาม(กาเมสุมิจฺฉาจารา) ทั้งหลาย ที่เสพทั่วแล้ว เจริญแล้ว ทำให้มากแล้ว ย่อมเป็นไปเพื่อนรก เป็นไปเพื่อกำเนิดเดรัจฉาน เป็นไปเพื่อเปรตวิสัย. วิบากแห่งการฆ่าสัตว์ของผู้เป็นมนุษย์ที่เบากว่าวิบากทั้งปวง คือวิบากที่เป็นไปเพื่อมีอายุสั้น.วิบากแห่งการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ของผู้เป็นมนุษย์ที่เบากว่าวิบากทั้งปวง คือวิบากที่เป็นไปเพื่อความเสื่อมแห่งโภคะ.วิบากแห่งการประพฤติผิดในกามของผู้เป็นมนุษย์ที่เบากว่าวิบากทั้งปวง คือวิบากที่เป็นไปเพื่อก่อเวรด้วยสัตรู. สัมมาอาชีวะ / อาชีพชอบ ละมิจฉาอาชีวะแล้ว สำเร็จการเป็นอยู่ด้วยสัมมาอาชีวะ เป็นสัมมาอาชีวะ เจตนางดเว้นจาก การพูดโกหก (กุหนา) จากการพูดหลอกลวง (ลปนา) จากการพูดหว่านล้อม(เนมิตฺตกตา) จากการพูดท้าให้เจ็บใจจนต้องยอมตกลง(นิปฺเปสิกตา) จากการล่อลาภด้วยลาภ(ลาเภนลาภํชิคึสนตา). นี้เรียกว่า สัมมาอาชีวะ ที่ยังเป็นไปกับด้วยกิเลส เป็นส่วนแห่งบุญ มีผลอันเกิดจากกิเลสเป็นของหนัก. สัมมาอาชีวะอันประเสริฐ ธรรมคือการงดการเว้นการเว้นขาดและเจตนาเป็นเครื่องเว้น(เวรมณี)จากการเลี้ยงชีวิตที่ผิด(มิจฉาอาชีวะ). คือการงดการเว้น การเว้นขาดจากการพูดโกหก จากการพูดหลอกลวง จากการพูดหว่านลอ้ม จากการพูดท้าให้เจ็บใจจนต้องยอมตกลง จากการล่อลาภด้วยลาภ ของผู้มีจิตอันประเสริฐ(อริยจิต)ของผู้มีจิตไม่มีกิเลส(อนาสวจิต)ของผู้เป็นองค์พร้อมเพรียงอันประเสริฐแห่งมรรค(อริยมรรคสมังคี) ผู้เจริญอยู่ซึ่งมรรค เป็นสัมมาวาจาอันประเสริฐ ไม่เป็นไปกับด้วยกิเลส นำขึ้นสู่ระดับเหนือโลก เป็นองค์ประกอบแห่งหนทางเพื่อนิพพาน. มิจฉาอาชีวะ / อาชีพที่ผิด พูดโกหก (กุหนา) พูดหลอกลวง (ลปนา)พูดหว่านล้อม(เนมิตฺตกตา) พูดท้าให้เจ็บใจจนต้องยอมตกลง(นิปฺเปสิกตา) ล่อลาภด้วยลาภ(ลาเภนลาภํชิคึสนตา). (อ้างอิง อริย. ๐๖๐-๑๑๒๕. อ้างถึง บาลี อฐฺก. อํ. ๒๓ / ๒๕๒ / ๑๓๐. ทสก. อํ. ๒๔ / ๓๑๑ / ๑๙๓. มู. ม. ๑๒ / ๒๕๔ / ๒๖๖). |